Jamhuriya ta huɗu da kafa Banki marasa riba

Yayin da tsarin banki na zamani a Nijeriya ya bunƙasa a shekarun baya, kafuwar bankin Musulunci a Nijeriya ba wai faɗaɗa tsarin banki ba ne, bayan da Nijeriya ta koma kan turbar dimokuraɗiyya amma ya samar da zaɓin tsarin banki na daban ga abokan hulɗar banki.

Bankin Musulunci wanda aka fi sani da banki marasa riba, ba sabon tunani ba ne. Kodayake ya samo asali ne daga ƙasashen Larabawa, an karɓi tsarin a duk duniya a Turai, Amurka da ƙasashen Asiya.

Sai dai yunƙurin kafa bankin Musulunci a Nijeriya ya haifar da ce-ce-ku-ce bayan rarrabuwar kawuna tsakanin addinai..

Yunƙurin farko dai shi ne a shekarar 2004 lokacin da Gwamnan Babban Bankin Nijeriya (CBN) na wancan lokacin, Charles Soludo ya ba Jaiz International Bank PLC lasisin amincewa don ci gaba da kasuwanci a matsayin Bankin samun riba da raba asara.

Daga baya bankin ya fara aiki a shekarar 2012 bayan da Sanusi Lamido Sanusi yana jagorancin CBN ya ba shi lasisi.

Sai dai kuma an samu cece-kuce daga ƙungiyoyin addini musamman Ƙungiyar kiristoci ta Nijeriya (CAN) da ta zargi CBN da yunƙurin musuluntar da Nijeriya ta hanyar ɓullo da tsarin bankin Musulunci.

Amma a tsarin doka wanda aka kafa tsarin banki marasa riba amfaninsa yana bayyane a sashe na 61 na Dokar Bankunan da Sauran Cibiyoyin Kuɗi na 1991 wanda ke bayani a game da rabon riba da asara wanda bankin da ba na ruwa ba ne.

Bankin marasa riba (Islamic Banking) ya zama sabuwar fasaha a tsarin hada-hadar kuɗi a Nijeriya yayin da abokan hulɗa ke karkata ga hanyoyin zaɓi ga bankin da suka dace da imaninsu.

Binciken da Daily Trust ta yi ya nuna cewa, an ƙirƙire shi ne a farkon ƙarni na ashirin, inda aka kafa harsashin abin da zai zama Bankin Musulunci na zamani ya fara ne da harkokin kasuwanci da aka gudanar a Makka da Madina.

Wani bincike da aka yi ya nuna cewa, wani abin da ya fi fice a harkar banki ba ruwa shi ne, a ƙarƙashin dokar musulunci, wasu ayyukan da ake amfani da su wajen hada-hadar kuɗi na gargajiya haramun ne.

Abin lura shi ne rashin karɓa ko biyan riba (wanda aka sani da Riba) akan kuɗi. Dalilin haka yana da sauƙi; kuɗi ana kallon su ne kawai a matsayin hanyar musanya a bankunan Musulunci, saɓanin bankin gargajiya da ake ɗaukar kuɗi a matsayin wata kadara.

An yi imanin cewa riba tana taimakawa wajen rashin daidaito da cin gajiyar su, don haka babu ‘bashi’ na haƙiƙa a tsarin bankin Musulunci.

Ga yadda lamuni ke aiki ga kuɗin Musulunci; domin Bankin Musulunci ya mayar da kuɗin da aka ranta, sai ya samu daidaito ko hannun jari a wata kadara da ba ta kuɗi ba. Wannan kuma yana buƙatar masu ba da lamuni don shiga cikin haɗarin.

Yadda banki marasa riba ke aiki a Nijeriya

Wani ƙarin bincike ya nuna cewa, a ƙarƙashin wannan tsari, dole ne a haɗa hada-hadar kuɗin da tsayayyiyar kadara; kamar yadda ba a ba da izinin shiga cikin yin abubuwan da suka saɓa ɗabi’u ko masu matsalar ɗabi’a ba (misali, ƙera makamai ko sarrafa barasa); kuma

Hakazalika, yawanci ana danganta shiga cikin fargaba kuma an bayyana su a fili. Tun da ba na ruwa ba ne ya dogara ne akan taƙaitattu da yawa waɗanda ba su wanzu a cikin banki na yau da kullun, an ɓullo da tsare-tsaren kuɗaɗe na musamman don bin ƙa’idojin Shari’ar Musulunci.

Har ila yau, Mudarabah, wanda shi ne tsarin haɗin gwiwa yana tsarawa don raba riba-da-asara. A ƙarƙashin irin wannan yarjejeniya, mai jarin (rab-ul mal) yana ba da jari ga wani ƙwararren manajan (mudarib) wanda ke da alhakin gudanarwa da zuba jari.

A cikin wannan yarjejeniya, duk ɓangarorin sun amince da rabon riba kafin a sanya hannu kan kwangilar da kuma ware su a ƙarshen aikin tsakanin mai babban jari da ƙwararan manajan.

Idan aka yi asarar, mai jarin zai ɗauki duk asarar kuɗin kuma jarin adadin asarar kuɗin zai ragu. Iyakar asarar da ƙwararran manajan zai haifar shi ne lokaci da aikin.

Hakazalika, tsarin harkar kuɗi na Musulunci na duniya wanda ya yi daidai da haɗin gwiwa shi ne Musharakah. Dukkan ɓangarorin biyu suna ba da gudummawar jari kuma suna raba riba da asara bisa tsarin rata (wanda ya dogara da adadin jarin da suka tara).

Musharakah ana ƙaukarsa a matsayin haɗin gwiwar raba riba-da-asara ne kawai idan fiye da ɓangarori biyu sun samar da jari don samar da wani aiki – sau da yawa saka hannun jari a cikin rukunin gidaje ko kadarorin da ake iya matsarwa – ko dai akan dawo da na dindindin.

Maido da jari don ƙarfafawa bankunan marasa riba a Nijeriya

A halin yanzu binciken da Daily Trust ta yi ya nuna cewa Jaiz, Tajbank, Lotus Bank da kuma sauran bankunan da za su mayar da hannun jarin za su ƙara haɓaka tattalin arzikin Musulunci.

Matakin da CBN ya yanke na ruɓanya hannun jari na masu ba da lamuni na Musulunci: Bankin Jaiz plc, Taj Bank da Lotus Bank Limited ana sa ran za su tallafa wa ci gaban masana’antu a shekaru masu zuwa, a cewar Fitch Ratings.

Hukumar ƙididdiga ta duniya tana sa ran ɓangaren kuɗi na Musulunci a Nijeriya zai ci gaba da haɓaka tun daga shekarar 2024 zuwa 2025, sakamakon hasashen da ake yi na ƙara samar da daidaito ga bankunan Musulunci don yin biyayya ga babban bankin Nijeriya (CBN) ya ƙara yawan buƙatun jari.

Yayin da ƙananan bankunan Musulunci idan aka kwatanta da na yau da kullun na iya ba da fa’ida, tare da ƙananan tazarar shiga, Fitch na tsammanin rabon hannun jari a kasuwar su ya kasance ƙasa da kashi 2% yayin da bankunan na yau da kullum na iya yin haɓaka cikin sauri.

CBN ya sanar a cikin Maris 2024 cewa bankunan Musulunci (marasa riba), bankunan ’yan kasuwa, da kuma bankunan kasuwanci dole ne su cika buwatun babban jarin da ake biya a ƙarshen watanni uku na farkon shekara Ƙ1 2026.

Wannan ya biyo bayan faɗuwar darajar Naira ta Nijeriya tun daga watan Mayun 2023, wanda ya kawo cikas ga yawan kuɗaɗen da ake samu a bankuna tare da ƙara fargabar shiga ƙangin bashi.

An ƙiyasta masana’antar hada-hadar kuɗi ta Musulunci a Nijeriya ta kai dala biliyan 3.8 a ƙarshen shekarar 2023. Yawanci Sukuk ne, yana da kashi 59.3% na jimillar darajar masana’antu, sai kuma bankunan da ba su da ruwa (39.8%), sai kuma kuɗaɗen Musulunci da Takaful (tare da kashi 0.9%).

Sai dai ƙalubalen da aka daɗe ana fama da shi sun haɗa da giɓin da ake samu a harkar rarrabawa idan aka kwatanta da bankunan gargajiya, ƙanana, amma sukan girma, tushen jari, ƙarancin wayar da kan jama’a da buƙatar kayayyakin Musulunci, da kuma ɓangaren jama’a da ke adawa da tsarin kuɗi na Musulunci.

Mafi ƙarancin kuɗin da ake buƙata ga bankunan ƙasar da ba su da ruwa ya ruɓanya zuwa Naira biliyan 20. Sai dai kuma, bankunan kasuwanci da na ’yan kasuwa na da ma fi ƙarfin manyan kuɗaɗe, inda bankunan kasuwanci na ƙasa ke buƙatar Naira biliyan 200, daga Naira biliyan 25, sannan bankunan ’yan kasuwa na buƙatar Naira biliyan 50, daga Naira biliyan 15.

Koyaya, akwai yuwuwar samun ci gaba a masana’antar hada-hadar kuɗi ta Musulunci ta Nijeriya, wanda Nijeriya ke da mafi yawan al’ummar Musulmi (kashi 53% na yawan al’ummar Nijeriya) a Afirka, kuma sama da kashi biyar na al’ummar Nijeriya ba su da banki.

Wannan yana jaddada yuwuwar hada-hadar kuɗaɗen Musulunci don rufe giɓin haɗakar kuɗin. Bankin Musulunci a Nijeriya yana samun goyon bayan ƙa’idodi masu tsauri fiye da na bankuna na yau da kullun, tare da bankunan Musulunci suna da ƙarancin adadin kuɗin da CBN ya gindaya.

Haka kuma, bankunan Musulunci suna da kashi 50% na ‘alpha factor’, wanda ke rage adadin kadarorin da ke da ƙarfi sosai, alfanun da bankunan gargajiya ba su samu ba.

Waɗancan sauye-sauyen da aka tsara za su iya haɓaka rabon manyan bankunan Musulunci, tare da sauƙaƙe ikon su na faɗaɗa kasuwancinsu ba tare da an takura musu da buƙatun babban bankin ba.

Bugu da ƙari, gwamnati ta ci gaba da ba da lamunin Sukuk na cikin gida

Yayin da kasuwar Sukuk ta Nijeriya ba ta da yawa a cikin gida, ita ce mafi girma a Afirka, da kashi 42% na sukuk na nahiyar, sai Masar (29%) da Afirka ta Kudu (20%).

Babban bankin na CBN ya fitar da sabbin ƙa’idojin gudanar da harkokin kasuwanci na ɓangarori daban-daban na banki, tare da wasu tanadi na musamman ga bankuna marasa riba, ciki har da buƙatar yin aikin tantance shari’ar cikin gida.

A halin da ake ciki dai ba a bar bankunan da ba su da ruwa a baya a yunƙurin mayar da hannun jarin bankin, kamar yadda Bankin Jaiz, Bankin Lotus, da TAJBank suka ƙara yawan jarin su gabanin wa’adin da bankin CBN ya ɗauka a ranar 31 ga watan Maris.

Bayan haka, bayanai sun nuna cewa bankunan uku da babu ruwa sun tara sama da Naira biliyan 60 tare. Bankin Jaiz, Bankin Lotus, da TAJBank kowannen su ya cika sharuɗɗan mafi ƙarancin kuɗi Naira biliyan 20.

Saboda haka, Daily Trust ta ruwaito cewa, a kwanan baya, bankin Alternatiɓe Bank (AltBank) na shirin bunƙasa harkokin bankunan da ba na ruwa ba (NIB) a shekarar 2026, inda ya sanya shi a matsayin jagoran hada-hadar kuɗi, da ci gaban da ya shafi ɓangarori, tare da maida hankali kan kiwon lafiya, ilimi, noma, makamashi da sufuri.

Korede Demola-Adeniyi ya bayyana cewa, asusun NIB na da kashi 1.7% na kadarorin bankunan Nijeriya, yana mai jaddada buƙatar bayar da shawarwari, ƙirƙire-ƙirƙire, da ilimantar da jama’a don zurfafa karɓuwa da kawar da ra’ayoyin da ba a sani ba game da haɗa kai fiye da kima.

Bankin AltBank yana da niyyar faɗaɗa sawunsa daga wuraren harkokinsa daga 130 zuwa 500 a duk faɗin ƙasar, ƙarfafa haɗin gwiwa, da fitar da ilimin kuɗi da dabarun ƙarfafawa wakilai, yana ƙarfafa himmarsa ga hada-hadar banki mai ɗorewa.

Bankin Alternatiɓe Bank (AltBank) ya zayyana wani gagarumin ci gaba da ajandar tasiri na shekarar 2026, sanya bankunan da ba ruwa (NIB) a matsayin wani muhimmin ginshiƙi na hada-hadar kuɗi, kuɗaɗe na ɗa’a, da ci gaban da ya mayar da hankali kan sassan Nijeriya.

Da take magana yayin wata tattaunawa da gidan talabijin na tashar talabiji ta intanet Ramah Mohammed kan tsarin harkokin kuɗaɗen Musulunci Islamic Finance, Korede Demola-Adeniyi, Babban Darakta na Kudu, ta ce har yanzu ɓangaren NIB ya ci gaba da yin ƙasa a gwiwa, wanda ya kai kashi 1.7% na kadarorin bankunan Nijeriya a shekarar 2024, duk da ƙaruwar buƙatar ayyukan kuɗi masu inganci da kima.

Ta lura cewa, yayin da aka sami ci gaba mai sauƙi a cikin 2025, kamfanonin dole ne su ƙara ba da shawarwari da ƙima don samun cikakkiyar damarta.

Bankin marasa riba ba shi ne babban banki ba. Banki ne na ɗa’a da aka tsara don haɗaka. Ba ana son hulɗa da Musulmi kaɗai ba ne. Muna ba da shawara mai ƙima wacce ke aiki ga kowa da kowa, ”in ji Demola-Adeniyi.

Masu alaƙa