Yadda Aka Bar Iyakokin Nijeriya 1,978 Babu Jami’an Tsaro

[ad_1]

Iyakar kasar Nijeriya mai fadi da rashin cikakken sa ido ta zama hanyar buya da kungiyoyin ‘yan bindiga, safarar makamai da sauran laifukan ketare iyaka ke amfani da ita. Rahotanni sun nuna cewa daga cikin kusan mashigai kusan 2,000, guda 84 ne kadai ke da jami’an tsaro a kan iyakar kasar mai tsawon kusan kilomita 4,000 da ke makwabtaka da kasashe. Wannan gibi na tsaro na karuwa duk da kasancewar hukumomin tsaro daban-daban a yankunan.

A wani rahoto da Tarkaa Dabid ya rubuta, majiyoyin soji da na cikin gida sun yi gargadin cewa ’yan ta’adda da ‘yan bindiga na cin gajiyar wadannan iyakoki masu rauni domin shiga da fita ba tare da tsangwama ba.

• An Yi Musayar Kwarewa Game Da Ayyukan Rage Talauci Ga Masu Bukatar Musamman Na Sin a Dandalin FAO
• Arsenal Na Tattaunawa Da Declan Rice Kan Tsawaita Kwantiraginsa A Ƙungiyar

Nijeriya na da iyakar kasa mai tsawon fiye da kilomita 4,000 da kasashe hudu masu amfani da Faransanci a matsayin harshen hukuma: Benin, Nijar, Chad, da Kamaru. Wadannan kasashe ma suna fama da barazanar tsaro, tawaye, ‘yan bindiga da matsanancin karancin abinci.

Wadannan manyan iyakoki da suka ratsa dazuzzuka, hamada da hanyoyin ruwa suna da muhimmanci wajen kasuwanci da zirga-zirgar mutane. Sai dai a yanzu suna kara zama wuraren aikata laifukan ketare kasa, safarar makamai da kuma motsin kungiyoyin ‘yan bindiga marasa bin doka, wadanda ke amfani da rauni ta hanyar rashin sa ido na tsaro a kan iyakokin.

Duk da muhimmancin wadannan iyakoki ga tsaro da tattalin arziki, bincike ya nuna cewa kusan mashigai na hukuma 2,000 ba su da jami’an tsaro, lamarin da ke haifar da babban gibi ta fuskar tsaro.

Majiyoyin tsaro sun yi gargadin cewa wasu hanyoyin arewacin kasar, musamman a yankunan Jihar Borno, Adamawa, da Sokoto, sun zama hanyoyi masu rauni da ‘yan ta’adda da kungiyoyin masu aikata laifi ke amfani da su wajen shiga da fita cikin sauki. Wannan na barazana ga tsaron kasa tare da kara tsananta matsalar jin kai a al’ummomin da tuni suke cikin mawuyacin hali.

A halin da ake ciki kuma, Ministan Harkokin Jin Kai da Rage Talauci, Bernard Doro, ya bayyana kwanan nan cewa Hukumar Kula da Kwararowar Bakin Haure da ‘Yan Gudun Hijira ta Cikin Gida (NCFRMI) na kula da fiye da kimanin mutum miliyan 6.7 ‘yan Nijeriya da suka rasa matsugunansu.

Ya ce wadannan mutane na zaune ne a sansanonin ‘yan gudun hijira na cikin gida da kuma a cikin al’ummomin da suka karbe su a sassa daban-daban na Nijeriya.

Yawancin wadannan mutanen da suka rasa matsugunansu ba sakamakon bala’o’in yanayi ba ne, sai dai rikice-rikicen da mutane ke haddasawa, kamar ta’addanci, ‘yan bindiga, rikice-rikicen al’umma da sauran tashin hankali.

A watan Yunin 2025, tsohon Babban Hafsan Tsaro, Christopher Musa, ya yi kira da a gina katanga a kan iyakokin Nijeriya da makwabtan kasashe domin rage shigowa da fitar ‘yan bindiga da masu aikata laifi ta kan iyaka, tare da karfafa tsaron kasa.

Ya yi gargadin cewa Nijeriya, wadda ke kewaye da kasashe hudu masu amfani da Faransanci a yankin Sahel, Benin, Nijar, Chadi, da Kamaru na iya fuskantar babban hadarin tsaro idan yankin Sahel ya kara tabarbarewa saboda iyaka masu rauni da saukin ketarawa.

Ya ce: “Kula da iyaka abu ne mai matukar muhimmanci. Akwai kasashen da saboda tsananin matsalar tsaro a cikin kasarsu suka gina katanga a kan iyakokinsu. Idan aka ambaci wannan a Nijeriya, mutane sukan ce ba zai yiwu ba.

“Pakistan ta gina katanga mai tsawon kilomita 1,350 a kan iyakarta da Afghanistan, kuma daga lokacin ne suka samu zaman lafiya.

“Haka kuma Saudi Arabia da Iraki sun gina katanga gaba daya a kan iyaka mai tsawon kilomita 1,400.”

Ya ce: “Ya kamata mu fara tunanin gina katanga a kan iyakokinmu. Muna da kilomita 1,500 da Nijar, kusan kilomita 1,900 da Kamaru, sannan akwai Chadi. A kusan dukkan bangarorinmu muna kewaye da kasashen da ke amfani da Faransanci. Yankin Sahel na kara rikicewa, kuma idan yankin Sahel ya fadi, Nijeriya ce za ta zama babbar manufa gare su.”

Har ila yau, a watan Fabrairu 2026, Christopher Musa ya sake jaddada kiran da ya yi na karfafa tsarin sa ido da kula da iyakoki domin inganta tsaron kasa.

Ya kuma sake tabbatar da kudirin Gwamnatin Tarayya na karfafa tsaron iyakoki, inganta jin dadin tsoffin sojoji, da kuma duba muhimman manufofin tsaro domin karfafa tsarin tsaron kasa na Nijeriya.

Ministan ya bayyana hakan ne lokacin da ya karbi bakuncin mambobin Kungiyar Tsofaffin Daliban Kwalejin Tsaro ta Kasa, wato ‘Alumni Association of the National Defence College,’ (AANDEC), a wata ziyara ta girmamawa da suka kai masa ranar Litinin 23 ga Fabrairu, 2026, a hedikwatar ma’aikatar da ke Abuja.

A cikin wata sanarwa da Mataimakiyar Daraktar Yada Labarai da Hulda da Jama’a, Enderline Chukwu, ta fitar, ministan ya ce: “Yana da muhimmanci mu san waye ke shigowa kasarmu, waye ke fita, da kuma abin da ke shigowa cikin kasarmu,” yana mai karawa da cewa karfafa kula da iyakoki zai taimaka sosai wajen rage laifukan ketare kasa da matsalolin tsaro.

Ministan ya kuma lura cewa yanayin tsaron Nijeriya na ci gaba da sauyawa kuma yana da sarkakiya, wanda ke bukatar ci gaba da duba da sabunta manufofin tsaro da ake da su, ciki har da Manufar Tsaro ta Kasa ta (2017) da kuma Aiwatar da Manufofin Kasa (2019).

Ya ce: “Rayuwa tana sauyawa koyaushe kuma matsalolin tsaronmu suna canzawa. Saboda haka yana da muhimmanci rundunonin sojinmu da tsarin hukumominmu su dace da wadannan sauye-sauyen.”

Ya kara da cewa takardun manufofi dole su rika sabuntuwa domin su dace da sabbin barazana da sauye-sauyen yanayin duniya.

Christopher Musa ya kuma jaddada bukatar ba da fifiko ga jin dadin tsoffin sojoji, yana mai cewa wadanda suka yi wa kasa hidima sun cancanci cikakken tallafi bayan sun bar aiki, ciki har da kulawar lafiya da sauran tallafin jin dadi.

Ya bayyana cewa ma’aikatar za ta yi aiki tare da hukumomin da suka dace, ciki har da Babban Sakatare na ma’aikatar da sauran abokan hulda na dabaru, domin fara tattaunawa a tsare da nufin duba da sabunta muhimman manufofin tsaro da sauran takardu masu alaka da suke bukatar gyara.

Da yake ci gaba da magana, ministan ya bayyana cewa tsaron iyakoki muhimmin ginshiki ne na tsarin tsaron kasa na Nijeriya, yana mai jaddada muhimmancin karfafa sa ido da tsarin kula da iyakoki, domin tabbatar da cewa hukumomi suna da cikakken bayani kan motsin mutane da kayayyaki da ke shiga da fita ta iyakokin kasar.

Ya kuma tabbatar wa masu ruwa da tsaki cewa ma’aikatar na nazarin wasu tsare-tsare domin karfafa tsarin jin dadin tsoffin sojoji, tare da nemo ingantattun hanyoyi mafi kyau da za su tabbatar da mutunci da ingantacciyar rayuwa ga sojojin da suka yi ritaya.

A nasa bangaren kuma, Shugaban Alumni Association of the National Defence College (AANDEC), Ndidi Patrick Agholor (mai ritaya), ya bayyana cewa kungiyar tana da kwarewa da gogewa ta kwararru da za ta ba ta damar yin hadin gwiwa yadda ya kamata da Ma’aikatar Tsaro wajen aiwatar da Manufofin Tsaron Kasa.

Ya kuma tabbatar da cewa kungiyar za ta ci gaba da goyon bayan ma’aikatar wajen karfafa tsarin tsaron Nijeriya ta hanyar bincike, ba da shawarwari, da tattaunawar dabaru.

Ya kuma nemi goyon bayan Ma’aikatar wajen kara karfin aiki na AANDEC, ciki har da taimako kan sufuri, kayan ofis, kayan taro, gudanar da taron Tsaro na Kasa mai zuwa, da kuma ci gaban ginin dindindin na Kungiyar.

Rear Admiral Agholor (mai ritaya) ya kuma tabbatar da sadaukarwar AANDEC wajen yin hadin gwiwa da Ma’aikatar don inganta manufofin tsaron kasa, yana mai jaddada cewa karfafa hadin gwiwar cibiyoyi zai taimaka matuka wajen magance kalubalen tsaro masu tasowa a Nijeriya.

A yayin bayyana ra’ayinsa kan wannan ci gaba, Daraktan Gudanarwa na Beacon Security and Intelligence Ltd, Dr. Kabir Adamu, ya ce Nijeriya tana da iyakokin kasa tare da kasashe makwabta hudu, jimillar kilomita 4,047.

Ya bayyana cewa mafi tsawon iyaka da ake rabawa ita ce da Jamhuriyar Nijar.

Ya lura cewa tsaron iyakokin Nijeriya na fuskantar manyan kalubale, musamman saboda yanayin su mai rami da saukin wucewa.

Ya danganta rahoton kwanan nan da aka gabatar wa Majalisar Wakilai, inda aka ce: “Daga cikin shige-shigen hukumomi 1,978 na kasar, ana kula da ma’aikatan tsaro ne kawai a wurare 84 a halin yanzu. Wannan yana barin yawancin hanyoyin da ba a hukunta ba da na haramun suna cikin rashin kulawa.”

Ya ce wannan yana nuna cewar gwamnati tana kashe kudi mai yawa kan tsaro ba tare da samun sakamakon da ya dace ba, a cewar ‘yan majalisar.

“Rashin cikakken kulawa irin wannan ya haifar da barazanar tsaro da dama, ciki har da: shigo da makamai ba bisa ka’ida ba, safarar mutane, da safarar miyagun kwayoyi.”

“Karuwar hadarin shigar kungiyoyin ‘yan ta’adda da ‘yan fashi daga yankin Sahel,” in ji Adamu.

Ya ce kiran da Ministan Tsaro ya yi na gina shinge a iyakokin Nijeriya kada a dauka a matsayin mafita guda daya kawai, amma wani bangare ne na cikakken tsari.

“Kuma tun da Ma’aikatar Harkokin Cikin Gida ce ke da alhakin kula da tsaron iyakoki, ya kamata a hada ta sosai a cikin wannan aiki,” ya shawarci.

Ya jaddada cewa duk da cewa gwamnatin Nijeriya tana aiwatar da tsari mai yawa don magance wadannan kalubale, tana mai da hankali kan ma’aikata, kayan aiki, fasaha, da manufofi.

Inganta karfin ma’aikata da kayan aiki ta hanyar daukar ma’aikata 10,000 kari; kafa tashoshin iyaka guda bakwai (tare da wasu bakwai da ake shirin kara) da aka tanada da kayan aiki gaba daya, ciki har da wutar lantarki daga hasken rana, ruwa, da hadin sadarwa.

“Kara amfani da fasaha da inganta sa ido kamar tsarin e-border na kasa, wanda yanzu ya rufe fiye da kashi 60 cikin 100 na iyakokin kasa; kafa cibiyar bayanai mai karfin 8.3-petabyte tare da cibiyar umarni da sarrafawa; ingantaccen sa ido daga sama; da kuma motocin sintiri 55 masu karfin aiki,” in ji shi.

A bangaren manufofi, ya jaddada bukatar sake duba da sabunta Manufofin Tsaron Kasa (National Defence Policy, 2017) da Tsarin Tsaron Kasa na 2019 da suka dade sun tsaya cik, karfafa hadin gwiwar hukumomi daban-daban da musayar bayanai; yin aiki tare da abokan hulda na kasashen waje wajen kula da harkokin hijira; da kuma la’akari da gina shinge a iyakoki a matsayin wata hanyar dabaru.

Haka kuma, ABM Olatokunbo Adesanya (mai ritaya), tsohon mai magana da yawun Sojan Sama na Nijeriya da tsohon Jakadan Tsaro na Nijeriya a Rasha, ya ce iyakokin Nijeriya na fuskantar manyan kalubale, mafi girma daga ciki shi ne yawan ramukan shiga da fita.

Ya lura cewa Nijeriya tana da iyakoki masu yawa tare da wuraren shiga da fita ba bisa ka’ida ba, wanda ke ba da damar hanyoyi marasa izini inda ‘yan ta’adda da sauran masu aikata laifuka marasa izini ke shigowa kasar ba tare da an gano su ba ko an rubuta su ba.

Ya kara da cewa wahalar wurare a wasu sassan kasar na kara ta’azzara matsalar.

“Ma’anar wadannan kalubale shi ne cewa ma’aikatan ‘yan gudun hijira a tashoshin iyaka suna kula ne kawai da shigar/fitar mutanen da suke so a sani. Wadanda ke da mugun nufi sau da yawa suna amfani da ramukan iyakokinmu,” in ji shi.

Ya ce, magance wannan matsalar na bukatar hadin dabaru da yawa.

“Wadannan sun hada da amma ba’a takaita ga amfani da fasaha ba kamar jiragen sama marasa matuki masu dogon tafiya (UABs) da saka kyamarorin CCTB masu karfin gaske a wurare da aka zaba, duk wadannan za su kasance da cibiyar sarrafawa daga nesa/umurni da sarrafawa.

“Na ga irin wannan tsarin yayin ziyarata iyakar Belarus a matsayin Jakadan Tsaro na Nijeriya a Moscow. Tsarin Belarus ya hada da gina shinge na zahiri tare da tsarin fadakarwa a gefen iyaka.

“Na tuna da bayar da shawarar gina shinge na zahiri a iyakokinmu a cikin daya daga cikin rahotannina. Wasu na iya tambayar farashin gina shinge na zahiri amma ni ma zan tambayi farashin rashin gina shi a yanzu musamman a fannin rayuka, dukiyoyi da karfafa iyaka,” in ji shi.

Bugu da kari, ya bukaci a dauki karin ma’aikata cikin Hukumar ‘Yan Gudun Hijira tare da samar da isassun motocin sintiri masu makami.

ABM Adesanya (mai ritaya) ya kuma jaddada bukatar karfafa hadin gwiwa mai karfi tsakanin hukumomi don magance wadannan kalubale.

[ad_2]

Source link