Tsadar Fetur: Ma’aikata Da Masu Masana’antu Da Masana Tattalin Arziki Sun Nemi Daukin Gwamnati

[ad_1]

Yayin da farashin litar fetur ke dab da kai wa Naira 1,500 sakamakon rikice-rikicen Gabas ta Tsakiya, kungiyoyin kwadago, masana tattalin arziki, masana’antu da kungiyoyin farar hula sun yi kira ga gwamnati da ta dauki matakan agaji cikin gaggawa domin rage nauyin tattalin arziki da ke kan iyalai da kasuwanci.

Sun bukaci dawo da tallafin fetur, sayar da danyen mai a cikin Naira ga matatar Dangote da matatun gwamnati, samar da ajiyar man fetur na kasa, fadada sufuri na jama’a, karfafa amfani da makamashin sabuntawa, da kuma yin gyare-gyare a fannin wutar lantarki domin magance tashin farashin fetur.

Yayin da farashin litar fetur ke dab da kaiwa Naira 1,500 sakamakon rikice-rikicen Gabas ta Tsakiya, kungiyoyin kwadago, masana tattalin arziki, masana’antu da kungiyoyin farar hula sun yi kira ga gwamnati da ta dauki matakan agaji cikin gaggawa domin rage nauyin tattalin arziki da ke kan iyalai da kasuwanci.

Sun bukaci dawo da tallafin fetur, sayar da danyen mai a cikin Naira ga matatar Dangote da matatun gwamnati, samar da ajiyar man fetur na kasa, fadada sufuri na jama’a, karfafa amfani da makamashin sabuntawa, da kuma yin gyare-gyare a fannin wutar lantarki domin magance tashin farashin fetur.

Kungiyar Kwadago ta yi kira ga Gwamnatin Tarayya da ta dauki matakan gaggawa da na dabaru don rage tasirin hauhawar farashin man fetur yayin da farashin mai ke matsowa kusa da Naira 1,500 a lita.

A wata tattaunawa ta musamman da LEADERSHIP, Sakatare Janar na wucin gadi na Kungiyar Kwadago ta Nijeriya (NLC), Kwamared Benson Upah, ya ce rashin tabbas da ke faruwa a kasuwar man duniya, wanda mafi yawansa ke da nasaba da karuwar tashin hankali a Gabas ta Tsakiya, ya nuna cewa Nijeriya ba ta shirya yadda ya kamata wajen magance tasirin ba.

Ya lura cewa kasashe masu hangen nesa sau da yawa suna gina ajiyar man mai na dabaru don shawo kan tashin hankali na gaggawa da kuma daidaita kasuwannin cikin gida. A cewarsa, Nijeriya ba ta da irin wannan ajiyar, kamar yadda tasirin matsalar ya bayyana nan take a farashin man fetur a gida.

Upah ya jaddada cewa, duk da cewa gwamnati na iya samun riba daga karin kudin shiga daga mai, wadannan ribar na iya zama na dan lokaci ne kawai idan ba a dauki matakan gaggawa ba don kare ‘yan kasa da tattalin arziki. Ya gargadi cewa hauhawar farashin makamashi na iya haifar da karin hauhawar farashi, shafar harkokin kasuwanci, da kara tabarbarewar yanayin rayuwa a fadin kasar.

Shugaban kwadagon ya bayyana abin da ake tsammani daga gwamnati nan take da kuma na dogon lokaci. A gajeren lokaci, ya bukaci hukumomi su tabbatar da samar da mai a kan Naira ga masana’antu na cikin gida, musamman Masana’antar Dangote, don karfafa samar da mai na cikin gida da rage dogaro da shigo da kaya.

A dogon lokaci, Upah ya jaddada bukatar kafa ajiyar man mai na dabaru a fadin kasar don rage tasirin irin wannan matsala a nan gaba.

Kungiyoyin kwadago sun yi kira ga Gwamnatin Tarayya da ta dauki matakai cikin gaggawa da kuma dabaru domin rage tasirin tashin farashin fetur yayin da yake dab da kaiwa Naira 1,500 kowace lita.

Da yake magana kai tsaye da jaridar LEADERSHIP, mukaddashin Sakataren Janar na Kungiyar Kwadago ta Nijeriya (NLC), Kwamared Benson Upah, ya ce halin rashin tabbas da ake ciki a kasuwar man fetur ta duniya, wanda rikice-rikicen Gabas ta Tsakiya ke haddasawa, ya bayyana rashin shirin da Nijeriya ke da shi wajen fuskantar irin wadannan girgiza daga waje.

Ya lura cewa kasashen da ke da hangen nesa sukan gina ajiyar man fetur na dabaru domin shawo kan matsaloli na gaggawa da kuma daidaita kasuwannin cikin gida. A cewarsa, Nijeriya na da alama ba ta da irin wadannan tanade-tanade, kamar yadda ake gani daga yadda matsalar ta shafi farashin fetur a cikin gida nan take.

Upah ya jaddada cewa, duk da cewa gwamnati na iya amfana daga karin kudaden shiga daga danyen mai, wannan riba na iya zama ta dan lokaci idan ba a dauki matakan gaggawa ba domin kare ‘yan kasa da tattalin arziki. Ya yi gargadin cewa tashin farashin makamashi na iya jawo hauhawar farashi, rushe kasuwanci, da kuma tsananta halin tattalin arziki a fadin kasa.

Jagoran kwadagon ya bayyana matakan da suke tsammani daga gwamnati na gaggawa da na dogon lokaci. A gajeren lokaci, ya bukaci hukumomi da su tabbatar da samar da danyen mai cikin Naira ga matatun cikin gida, musamman Matatar Dangote, domin kara samarwa a cikin gida da rage dogaro da shigo da mai daga kasashen waje.

A dogon lokaci, Upah ya jaddada bukatar kafa ajiyar man fetur na kasa a fadin kasar domin rage tasirin irin wadannan matsaloli a nan gaba.

Ya kara yin gargadin cewa rashin daukar mataki mai karfi na iya lalata duk wata riba ta tattalin arziki da aka samu, tare da kara tsananta wahalhalu ga ‘yan Nijeriya.

Ya ce, “Rikice-rikicen siyasar duniya, musamman irin wadanda ke faruwa a Gabas ta Tsakiya, na haifar da girgiza a kasuwar man fetur ta duniya. Wadannan girgiza na da matukar tasiri, ganin cewa Gabas ta Tsakiya na daya daga cikin yankunan da ke da manyan ajiyar mai da gas, kayayyakin more rayuwa, da hanyoyin jigilar su a duniya.

“Saboda sanin cewa rikice-rikice na iya faruwa kuma su kara tsananta cikin gaggawa, gwamnatoci masu hangen nesa su kan gina ajiyar man fetur na dabaru ta amfani da manyan wuraren ajiya. Wadannan ajiyar ba mafita ta dindindin ba ne; an yi su ne domin rage girgiza ta gaggawa da kuma bai wa gwamnati lokaci ta dauki matakan da suka dace.

“Abin da ya shafe mu ya faru nan take, wanda ke nuna cewa babu irin wadannan ajiyar, ko kuma idan suna akwai, ba a fitar da su ba. Farashin fetur ya kusan ninkuwa tun daga lokacin, kuma babu alamar kawo karshen wannan yaki mai tsanani. A gajeren lokaci, an ba gwamnati shawarar ta sayar da isasshen danyen mai a Naira ga Matatar Dangote da sauran matatun da ke aiki domin amfani a cikin gida. Idan kasashen da ba su samar da mai ba suna kare ‘yan kasarsu a irin wannan lokaci mai hadari, muna sa ran gwamnatinmu za ta yi fiye da haka.”

Kungiyoyi da dama sun yi gargadi cewa tashin farashin fetur da dizal na kara tsananta matsalar tsadar rayuwa, yana kara kudin sufuri, tare da dora babban nauyi a kan gidaje, ma’aikata da kasuwanci.

Bisa rashin tabbas game da tsawon lokacin da yakin zai dauka da tasirinsa kan farashin man fetur a duniya, shugabannin Kungiyar Kwadago ta Nijeriya (NLC) sun sake jaddada kiran da suke yi ga Nijeriya da ta rungumi sarrafa mai a cikin gida ta hanyar farfado da matatun mai na kasa.

Kungiyar kwadagon ta kuma yi gargadi kan duk wani mataki da zai iya lalata matatun gwamnati ko haifar da wani kamfani guda ya mamaye harkar kasuwancin mai a kasa.

Shugaban NLC, Kwamared Joe Ajaero, ya ce wannan yanayi ya kamata ya zama fadakarwa ga masu kula da tattalin arziki su rungumi manufofi da za su tabbatar da ‘yancin tattalin arziki ga kasa.

A cewarsa, “Babu wata kasa da za ta samu ‘yancin tattalin arziki ta hanyar fitar da ayyukan yi zuwa waje tana kuma shigo da tsadar kaya. Dole ne gwamnati ta dakatar da lalata bangaren gwamnati nan take, kuma ta dawo da matatun mai na Port Harcourt, Warri da Kaduna aiki—ba a matsayin alfarma ba, amma a matsayin hakkin ‘yan Nijeriya domin kare kansu daga tsarin duniya mai tsauri.”

Ajaero ya kara da cewa halin da ake ciki na farashin mai ya riga ya yi wa ma’aikata da iyalansu illa sosai.

“Farashin PMS da AGO ya sanya sufuri ya zama tamkar igiyar wuya ga ma’aikata. Farashin abinci na karuwa da sauri, kuma karamin albashi na bacewa saboda wannan karancin da aka haifar. Idan ma’aikaci ba zai iya zuwa wurin aiki ba, tattalin arziki zai tsaya. Idan iyali ba za ta iya samun abinci sau uku a rana ba, al’umma za ta shiga hadari mai girma.

“Gwamnati ba za ta iya rufe ido kan duk wani mataki da zai kawo sauki ba. Muna bukatar a dauki matakin gaggawa. Hakkin gwamnati ne ta kare ‘yan kasarta daga wahala, ba wai ta tsaya tana kallo ba tana jingina komai ga yakin Gabas ta Tsakiya,” in ji shi.

Da yake magana da jaridar LEADERSHIP, Shugaban Kungiyar Ma’aikatan Man Fetur da Gas ta Nijeriya (NUPENG), Kwamared Williams Akporeha, ya bukaci Gwamnatin Tarayya da ta bullo da matakan agaji na wucin gadi, ciki har da dawo da tallafin mai a matsayin taimako ga ‘yan Nijeriya.

A cewarsa, “Wannan shi ne lokacin da ya kamata gwamnatinmu ta ba ‘yan Nijeriya fata, ganin irin ribar da ta samu daga cire tallafin mai a watannin da suka gabata, domin kare ‘yan kasa daga tashin farashin mai da ake ciki yanzu.”

Dokta Muda Yusuf, Babban Darakta na Cibiyar Bunkasa Kamfanoni Masu Zaman Kansu (CPPE), ya bukaci gwamnati da ta dauki matakan gaggawa domin hana karin wahalar tattalin arziki ga ‘yan kasa da kasuwanci.

A cewarsa, “Tashin farashin makamashi a duniya a halin yanzu, wanda rikice-rikicen siyasa a Gabas ta Tsakiya suka haddasa, ya sake nuna yadda kasuwanci da tattalin arziki ke cikin hadari sakamakon girgiza daga waje a kasuwar makamashi ta duniya.

“Ga kasuwancin Nijeriya, juriyar su za ta dogara ne kan inganta yadda ake amfani da makamashi, fadada hanyoyin samun makamashi daban-daban, karfafa tsarin kula da kudi, da kuma inganta harkokin sufuri.

Ga gwamnati kuwa, wannan matsala na nuna bukatar gaggauta yin gyare-gyare a samar da wutar lantarki, rungumar makamashi mai sabuntawa, da kuma kara karfin tace mai a cikin gida.”

“Da hadin gwiwar ingantattun matakan da kamfanoni za su dauka da kuma manufofin gwamnati masu tallafi, Nijeriya za ta iya rage tasirin wannan tashin farashin makamashi na yanzu sosai tare da karfafa juriyar kasuwanci da kwarewarsa.”

A nata bangaren, A nata bangaren, kungiyar ma’aikata ta Nijeriya a Nijeriya (FIWON) ta yi kira ga gwamnati da ta dauki mataki domin hana karin wahala ga ‘yan Nijeriya, musamman wadanda ke fannin da ba na tsari ba. Da yake magana da LEADERSHIP, Babban Sakataren FIWON, Kwamared Gbenga Komolafe, ya jaddada muhimmancin gaggauta daidaita farashin man fetur a cikin gida.

“Duk da cewa Matatar Dangote ita ce kadai matatar mai da ke aiki a Nijeriya a halin yanzu, bisa farashin danyen mai kafin ranar 28 ga Fabrairu, tabbatar da daidaiton farashin man fetur a cikin gida yana da matukar muhimmanci.

Wannan ya zama dole musamman domin daidaita tattalin arziki da har yanzu ke fama da tasirin tsauraran sauye-sauyen tattalin arziki na Shugaba Tinubu tun daga 2023 wanda ya jawo tsananin wahala ga mafi yawan ‘yan Nijeriya, musamman wadanda ke fannin da ba na tsari ba, wadanda ba su da kariyar zamantakewa ko kadan,” in ji Komolafe.

“Abin mamaki, Iran kasar da ke tsakiyar wannan yaki kuma ke fuskantar lalacewar manyan kayayyakin more rayuwa har yanzu tana tallafa wa farashin man fetur ga ‘yan kasarta!”

Yusuf ya kuma bayyana fadadden tasirin tattalin arziki na tashin farashin mai a duniya. Farashin danyen mai na Brent ya haura Dala 100 kowace ganga sakamakon rikice-rikicen Gabas ta Tsakiya da kuma tangardar da ake samu a mashigar Hormuz, wadda ke da matukar muhimmanci a harkar makamashi ta duniya.

“Ayyukan sufuri da makamashi masu tsada suna dora babban nauyi ga rayuwar ‘yan kasa, musamman masu rauni, yayin da kananan, matsakaita da kananan kamfanoni ke fama da hauhawar kudin aiki, raguwar saye da karin rashin tabbas,” in ji shi.

Yusuf ya kuma jaddada matsalolin tsarin makamashi na Nijeriya, yana mai cewa karancin wutar lantarki na tilasta wa gidaje da kasuwanci dogaro da janareto, wanda ke jawo asarar kudi tsakanin Naira tiriliyan 7 zuwa 10 a kowace shekara, yayin da ‘yan Nijeriya ke kashe kimanin Naira tiriliyan 3.7 a kowace shekara kan janareta.

Ya roki gwamnati da ta inganta samar da danyen mai ga matatun cikin gida, ta fadada sufuri mai rahusa ga jama’a, tare da cire haraji da sauran shingayen kudi kan kayan makamashi mai sabuntawa kamar na’ura mai amfani da hasken rana (solar) da batura.

“Wannan zai rage dogaro da janaretocin fetur da dizal, tare da karfafa juriyar tattalin arziki yayin da farashin makamashin burbushin halittu ke karuwa,” in ji Yusuf, yana mai kara da cewa inganta samar da wutar lantarki shi ne mafita mafi dorewa.

Babban Daraktan CFG Adbisory, Tilewa Adebajo, ya yi gargadin cewa bai kamata ‘yan kasuwa su yi anfani da tashin farashi wajen cin zarafi ba. “Za a samu tasirin zamantakewa, amma yayin da mutane ke kara farashin sufuri da sauran kayayyaki, ya kamata gwamnati ta tabbatar cewa karin farashin yana daidai da ka’ida,” in ji shi, yana mai lura cewa farashin fetur ya karu da kusan kashi 59 cikin dari tun daga watan Fabrairu, daga Naira 900 zuwa tsakanin Naira 1,275 da Naira 1,400 kowace lita.

Haka kuma, Daraktan Janar na Kungiyar Masu Samar Da Tufafi ta Nijeriya (NTMA), Hamma Kwajaffa, ya haskaka mahimmancin yanayin duniya.

“Wannan tashin farashi na duniya ne baki daya, kuma muna ganin hauhawar farashi a ko’ina cikin duniya, wanda ke kara wahala ga gwamnati wacce ke kokarin daidaita kasafin kudinta,” in ji shi, yana kara da cewa cire tallafin fetur ya rage wa gwamnati zabubbuka wajen saukaka nauyin kudi.

Kwajaffa ya yi gargadin cewa hauhawar farashi na iya karuwa idan gwamnati ba ta shiga tsakani ba: “Lamarin yana da tsanani, kuma gwamnati tuni tana cikin mawuyacin hali tare da yawa daga cikin wajibai na kudi a hannunta.”

Shugaban Kungiyar Kananan Masu Kasuwanci na Nijeriya (ASBON), Dr. Femi Egbesola, ya bayyana tasirin a kan SMEs a matsayin mai tsanani. Ya lura cewa tsadar mai ya kara kudin gudanarwa, ya rage riba, ya rage bukatar masu amfani, kuma ya tilasta wasu kamfanoni rage ayyuka ko rufe su gaba daya.

“Kananan kasuwanci sun fuskanci karin tsangwama da kalubale da dama, tare da asarar kudi mai yawa da koma baya sakamakon tashin farashin fetur bayan cire tallafi. Da yawa ba sa gudanar da kasuwancinsu cikin riba, tallace-tallace na raguwa sosai, samuwar kudi na raguwa, kuma wasu kamfanoni sun daina aiki ko rufewa gaba daya. Hakika, wannan lamari ne mai tausayi,” in ji Egbesola.

Ya kira ga tallafi na musamman ga sassan da ke samar da kayayyaki, ingantaccen sarrafa mai a gida, da kwanciyar hankali a manufofin canjin kudi da farashin makamashi. “Tashin farashin mai yana kara kudin gudanarwa sufuri, wutar lantarki, da kayan albarkatun kasa yayinda yake rage ikon sayen kaya na masu amfani. Dole ne ‘yan kasuwa su zama masu inganci, su kula da kwararar kudi sosai, kuma su mai da hankali kan abubuwan da suka fi muhimmanci da ke kawo riba don tsira daga wannan matsi na tattalin arziki,” in ji shi.

Shirin Gwamnati da Hadin Gwiwar Kasa da Kasa

Ministan Yada Labarai Mohammed Idris, ya ce Nijeriya ta shirya tallafa wa daidaiton makamashi na duniya a tsakiyar rikicin Gabas ta Tsakiya. “Tun da duniya na bukatar mai, Nijeriya na nan don taimaka wa. Duk abin da Nijeriya za ta iya yi don rage tashin hankali, za ta yi. Duniya na bukatar mai, kuma Nijeriya na nan,” in ji shi.

Idris ya kuma jaddada muhimancin harkokin Shugaba Bola Tinubu a kasashen waje, yana mai nuna yadda hakan ke karfafa dangantaka da Birtaniya. “Wannan ziyara na nuna tarihi, al’adu, da alakar tattalin arziki tsakanin Nijeriya da Birtaniya. Muna fatan zurfafa wannan alaka domin amfanin kasashen biyu,” in ji shi, yana mai cewa sauye-sauyen da ake yi a yanzu sun riga sun inganta matsayin Nijeriya a duniya.

Wasu kasashen Afirka, wadanda a da suke dogara da matatun mai na Gulf na Farsi, yanzu ana ganin suna kallon Matatar Mai ta Dangote a matsayin madadin samun mai.

Bangaren Sufuri Ya Nemi Bambance-bambancen Makamashi

Kungiyoyin sufuri suna matsa lamba kan bukatar aiwatar da manufofin makamashi na fadada don hanzarta sauyin daga man fetur zuwa hadadden tsarin makamashi wanda ya hada da Gas din Halitta Mai Matsawa (CNG), Gas din Mai Ruwa (LPG), da makamashi mai sabuntawa.

Yusuf Lawal Othman, Shugaban Kasa na Kungiyar Kasa ta Masu Mallakar Motoci (NARTO), ya ce ana bukatar goyon bayan gwamnati wajen sauya motocin zuwa CNG, wanda ya fi arha kuma mai dorewa. An riga an sauya fiye da motocin 15,000, wanda hakan ya kawo babban tanadi.

Kungiyar Masu Mallakar Shagunan Man Fetur na Nijeriya (PETROAN) ta sake jaddada bukatar ayyukan ‘Gasification’, tana mai nuna bukatar kayan sauya CNG guda miliyan 1 da tashoshin CNG da aka tsara a wurare masu muhimmanci. Shugaban PETROAN, Dr. Billy Gillis-Harry, ya kuma ba da shawarar kafa Bankin Makamashi na Nijeriya mai tsabar kudi Dala biliyan 15 don tallafa wa ayyukan sarrafa mai na cikin gida, masana’antu masu karami modular, da ‘yan kasuwa masu zaman kansu, wanda zai karfafa tsaron makamashi na kasa.

Dr. Silk Ugwu Ogbu, Farfesa Mataimaki a Makarantar Kasuwanci ta Lagos, Jami’ar Pan-Atlantic, ya ba da shawarar bude ajiyar makamashi na dabaru don tabbatar da isar man fetur ga masu sarrafa mai na cikin gida kamar Dangote, yayin da ake karfafa shugabancin bangaren man fetur da kasuwar canjin kudin waje don daidaita farashin man fetur.

Meka Olowola, Shugaban Zenera Group, ya jaddada bukatar tsarin tsayayye na dogon lokaci. “Gwamnati ya kamata ta karfafa amfani da LPG ga gidaje da kananan masana’antu, ciki har da tsarin biyan kudi ta dijital da ke kawar da farashin silinda a farko, yayin da ake rage bukatar man fetur da inganta araha,” in ji shi.

[ad_2]

Source link